Tam 123 yıl önce bugün İstanbul’da 474 kişinin öldüğü bir deprem yaşandı

Büyük İstanbul Depremi

10 Temmuz 1894 İstanbul Depremi

Fatma Ürekli

Yer İstanbul. Tarih 10 Temmuz 1894. Saat 12:24. Önce yerin altından ürkütücü sesler yükselmeye başladı. Ardından şehir üç şiddetli sarsıntıyla adeta bir beşik gibi sallandı. Aradan henüz birkaç dakika geçmişti ki, doğa asıl darbesini vurdu… Toprak lodos yemiş bir deniz gibi önce yükseldi, ardından alçaldı. Toplam on yedi-on sekiz saniye süren deprem, yüzyıllar boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmış bu güzelim şehri ve çevresini harabeye çevirmeye yetmişti. Bu kitapta 1489 depreminden başlayarak şehre hasar veren tüm depremler, tarihin tozlu sayfalarında yapılan titiz bir çalışmayla gün ışığına çıkarılırken, kitaba adını veren ve İstanbul’u yerle bir eden `1894 Depremi` çalışmanın odak noktasını oluşturuyor. Depremin İstanbul’u nasıl ‘vurduğu’, yakın çevredeki il ve ilçelerin bu afetten nasıl etkilendiği ve hasar tespit çalışmaları, H. Kiepert’in ünlü haritası esas alınarak anlatılıyor. Bu büyük felaketin ardından başlatılan kurtarma çalışmaları, Osmanlı Devleti’nin yardım için kurduğu komisyon ve gerçekleştirdiği faaliyetler, yabancı ülkelerin yaptığı yardımlar ayrıntılarıyla aktarılıyor. `Bir felaketin öyküsü` olarak da okunabilecek bu kitap, 105 yıl önce yaşanan “büyük afet”le bugün yaşadıklarımız arasındaki ilginç benzerlikleri ortaya çıkarmasıyla insanı hem sarsıyor hem de şaşırtıyor.

Büyük istanbul depremi

 

İstanbul, son şiddetli depreme 10 Temmuz 1894 tarihinde sahne olmuştur. Deprem, güneyden kuzeye doğru üç şiddetli sarsıntı halinde hissediidi. Beyoğlu ve Boğaziçi’nde daha az zarar verdi. Depremin merkezinin Yeşilköy’den 8 kilometre uzaklıkta ve güneydoğu Marmara Denizi’nde olduğu tespit edilmiştir. Birçok sivil bina hasara uğramıştır. Bunlar arasında; Kapalıçarşı, Bitpazarı, Yağlıkçılar, Çadırcılar, Mercan Çarşı tarafları tamamen yıkılmıştır. Mercan sokağında kükürtlü su fışkırmış, Sirkeci’de istasyon zarar görmüştür. Fatih, Beşiktaş, Ortaköy, Sultan Ahmet, Aksaray, Edirnekapı, Topkapı, Balat, Bakırköy, Silivrikapı semtleri zarara uğrayan yerlerdir. Semih Tezcan, Yalçın Acar, Ahmet Civ tarafından hazırlanmış olan bir araştırmada, bu depremin şiddetini 9, enlemini 40,60 boylamını da 25,60 olarak belirtmektedir.

Büyük istanbul depremi

1894’deki bu deprem öğle saati 12.24’te meydana geldi. Sarsıntılar İstanbul dışında; Yanya, Bükreş, Girit, Yunanistan, Konya ve Anadolu’nun büyük bir kesiminde hissedilmiştir. İstanbul il sınırları içinde 474 kişinin ölümüne, 482 kişinin yaralanmasına, 387 dayanıklı yapı ve 1087 ev, 299 dükkanın büyük ölçüde hasar görmesine yol açmıştır. Ancak bu rakamlar tespit edilebilenlerdir. Ölü ve yaralı sayısının daha fazla olması olasılığı vardır. Çünkü bazı yerlerde, örneğin Yalova’da ölü ve yaralı sayısı bilinmemektedir.

Depremin ardından II. Abdülhamid Han, Atina ve İstanbul rasathanelerine bir rapor hazırlattırmıştır. 15 Ağustos 1894’te Sultan’a sunulan rapordan bir bölüm şöyledir:

“Deprem, 10 Temmuz 1894 tarihinde öğleden sonra saat 12’yi 24 dakika geçe 3 kez şiddetli şekilde olmuştur. Bu sarsıntılar meydana gelen tahribatın tamamını oluşturmuştur. Birinci hareketten bir iki saniye önce arabalar geçiyormuş gibi yer altından şiddetli sesler duyulmuştur. Bu hareket diğerlerinden en hafifi olup eşyalar bile oynamamıştır. Hareket 4,5 saniye sürmüş, şiddeti gittikçe artmıştır. Birinciden sonra gelen ikinci sarsıntı çok şiddetli olup uzun sürmüştür. Şiddeti giderek artarak 8,9 saniye devam etmiştir. Bu sarsıntının sonucu büyük tahribat olmuştur. Üçüncü sarsıntı ikinci ikincisinden sonra meydana gelmiştir. İkincisinden daha hafif olan üçüncü sarsıntı beş saniye sürmüştür.“

kizilay_banner_728X090